Oezbekistan; Oeroude cultuur in de karavaansteden!

Woensdag 3 september

En inmiddels zijn we in Oezbekistan, deel 2 van deze reis. De komende week bezoeken we drie oude karavaansteden langs de Oude Zijde route; Khiva, Buchara en Samarkand. Prachtige plaatsen vol monumentale gebouwen, koepels en minaretten, vele bekleed met beeldschone azuurblauwe tegeltjes. De steden aan deze legendarische handelsweg tussen de oosterse en westerse wereld ontwikkelde zich met name in de 13^e eeuw tot de schatkamer van de wereld. Maar het ontstaan van de route gaat al terug tot bijna 2 eeuwen voor onze jaartelling, waar vanuit China met name de heersers van de Han-dynastie aan het begin staan van het ontstaan van de Zijde route. Vele eeuwen later, zo in de 10^e en 11^e eeuw zijn het vooral de Mongolen onder aanvoering van Dzjengis Khan die hun stempel drukte op de geschiedenis van deze regio. Door de eeuwen heen werd er hier door handelaren over land gereisd om o.a. zijde, paarden, glaswerk en goud te vervoeren en verhandelen. Naast goederen werden er ook ideeën, religies (boeddhisme en islam) en technologieën, zoals de kunst van papier maken, via deze routes uitgewisseld. De drie steden die wij bezoeken dienden vooral als rustplaats tijdens de lange en zware reis door de woestijnen op dit deel van de route. In de vele caravan-serei (soort pensions) in deze steden kregen de reizigers de kans om bij te komen van de ontberingen van de reis.

En vandaag gaan we op pad met Maya. Zij laat ons, al lopende, de binnenstad van Khiva zien en verteld ons nog meer over de geschiedenis van dit gebied. Ontzettend interessant, ook omdat wij over deze regio geschiedenis-wijs weinig mee hebben gekregen. Terwijl er ondertussen zoveel invloeden terug te vinden zijn vanuit Europa en Azië. En tegelijkertijd is het bijna onmogelijk om ons voor te stellen hoe vele eeuwen geleden mensen vanuit beide continenten op ontdekking en avontuur gingen. Lopend met paarden, ezels en kamelen. Bepakt en bezakt met handel en spullen om de reis te overleven. De afgelopen dagen hebben we zelf met de auto door de Karakum woestijn gereden, een gebied hard, heftig en genadeloos…en dat terwijl wij met grote snelheid en een heerlijke airco het landschap aan ons voorbij lieten gaan. En waar wij al blij waren om weer in de bewoonde en luxe wereld van Khiva aan te komen, hoe zal dat dan geweest zijn voor de handelaren langs de Oude Zijde route? Bij aankomst hebben we gisteren al een korte wandeling door de ommuurde stad van Khiva gemaakt en genoten van een heerlijk diner op een ontzettend leuk dakterras met uitzicht over de historische stad. Een warm en zeer aangenaam ontvangst in deze kleine stad waar de sfeer heel ontspannen en relaxt is en het ene gebouw nog mooier dan het ander.

In de oude, ommuurde binnenstad bezoeken we vandaag een aantal prachtige madrasah en paleizen. Allen bekleed met blauw gekleurde keramiek tegels, koele, groene en serene binnenplaatsen, hoge minaretten en vele hout bewerkte pilaren. Het een nog mooier dan het ander. Maya verteld ons er veel over, met name over de madrasah. Een soort leerhuizen, waar leren, ontwikkelen en elkaar inspireren centraal stond. Er was met name veel focus op het creëren van poëzie, kunst en het leren van taal en religie. En ondertussen was er een systeem ontwikkeld waarbij de leerlingen gratis konden studeren. Rijke mensen stelde grond beschikbaar, waarop de studenten een aantal weken per jaar moesten werken. De producten die van het land kwamen werden verkocht en van de opbrengst werden de salarissen van de leraren betaald, kon men zelf in eerste levensbehoefte voorzien en benodigdheden voor de studie aanschaffen. Een soort van een zelfvoorzienende universiteit. Naast de vele madrasah, maakt ook het paleis van de khan (heerser in dit gebied van toen) indruk. Vele prachtige verblijven, waarbij vooral de harem veel indruk maakt. Wel 5 prachtige kamers voor de khan zelf en zijn 4 vrouwen en daarnaast nog 3 vetrekken voor zijn 40 concubines…het was een druk man;-) En zoals overal in de stad, ook hier prachtige versieringen met blauwe tegeltjes. Blauw staat als kleur voor rijkdom en is hier overal zichtbaar. Zeer fotogeniek allemaal en we dwalen heerlijk door de verschillende straatjes en madrasah. Ondertussen loopt buiten de temperatuur weer op richting de 40 graden en als Maya rond 13.30 uur laat weten dat het klaar is voor vandaag, gaan we heerlijk in een koel restaurant wat lunchen. De rest van middag lummelen we wat en ’s avonds gaan we naar het Terrasse restaurant voor een heerlijk diner. Boven, op een prachtig dakterras, genieten we van een aantal Oezbeekse specialiteiten met veel groente en vlees. En een heerlijke rode Oezbeekse Shiraz om alles weg te spoelen. En dat terwijl de zon langzaam ondergaat en de stad in een oranje gloed zet, de temperatuur daalt naar een aangenaam niveau en de lokale bevolking komt naar buiten om te genieten van een heerlijke nazomerse avond. In dit landklimaat is het weer extreem, hete zomers tot boven de 45 graden en zeer koude winters tot -20 graden. Het voor- en najaar zijn dan ook de periodes dat de lokale bevolking geniet van het buitenleven. En om de avond perfect af te sluiten komt de ober langs met een grote schaal met heerlijke taartjes. Prachtig en verfijnd, zeer goed van smaak en natuurlijk zou ik van alles een hapje willen nemen;-) Maar we zijn braaf en we kiezen er twee uit…uiteraard wel met pijn in mijn hart. Na een aantal dagen in de woestijn komen ook wij helemaal tot rust in deze karavaanstad!

Vrijdag 5 september

We starten de dag met een vrije ochtend. Een heerlijk laat en rustig ontbijt, even nog wat geld wisselen en een boodschapje doen. Altijd leuk en ook deze keer weer een ervaring op zich als we in een kleine buurtsuper wat tomaten, komkommer, brood, kaas, appels en water kopen voor de komende treinreis. We moeten wel 32.000 Som afreken, omgerekend het €2,20 …dat zijn nog eens prijzen. Aan het einde van de ochtend nemen we nog een verfrissende douche, pakken onze tassen en maken ons klaar voor de volgende etappe.

We gaan met de trein van Khiva naar Buchara, een rit van 7 uur en we kijken er naar uit om weer eens met de trein te reizen. In alle jaren reizen hebben we wel ontdekt dat we dit toch altijd de meest leuke, ontspannen en relaxte manier van reizen vinden. Een korte taxirit brengt ons naar het nieuwe treinstation van Khiva, groots en in een wat Russische stijl. Nadat onze bagage door de scanner is gegaan kunnen we gelijk doorlopen naar de trein die al staat te wachten. Wagon 4, stoel 25 en 27 zijn voor ons en we kunnen heerlijk op 2 beneden bedjes zitten in deze slaaptrein. Onze reisgenoten blijken een Frans echtpaar uit Parijs te zijn, maar zij zoeken na vertrek al snel een andere lege coupe op. Wij halen onze lunchspullen tevoorschijn en instaleren ons zoals we al vele malen eerder hebben gedaan bij andere lange treinreizen. Schoon handdoekje op tafel, 2 bekers en borden, vers brood, tomaat, komkommer, kaas en nog een flesje gekoelde witte wijn, gekocht van ons laatste geld in Turkmenistan…gekocht voordat we gingen lunchen aan de grens en toen opeens geld te kort kwamen;-) Het is alsof we gisteren nog in de Trans Mongolië Express van Moskou naar Beijing zaten…heerlijk weer! En terwijl wij genieten van een heerlijke late lunch trekt het landschap aan ons voorbij. Een eindeloze woestijn met hier en daar een yurt en wat kamelen, ook hier weer het grootse en lege niets. Onderweg stopt de trein 2 keer, waardoor tijdelijk airco stopt. De temperatuur in de trein loopt dan natuurlijk snel op, want we staan als een soort van blikken, metalen koektrommel in de brandende zon. Opnieuw moeten we denken aan de avonturiers die hier weken door de woestijn trokken onder zware omstandigheden, dus we mopperen niet;-) Bij de eerste stop komen onze Franse coupe-genoten terug, aangezien de coupe waar zij waren gaan zitten inmiddels toch bezet is. En na een wat stroeve start ontstaat er een leuk gesprek en leren we Lyliane en Selcuk kennen. Beide begin 70, wonend in Parijs en samen op pad in Oezbekistan. Selcuk is kunstenaar en tekent o.a. voor Le Monde en Lyliane was psychiater, maar geniet nu van haar pensioen. Een mooie ontmoeting en we delen onze wijn en wisselen reisavonturen uit. Altijd de leuke momenten tijdens het reizen. Wanneer de trein laat in de avond Buchara bereikt zeggen we gedag, met een uitnodiging van Lyliane om langs te komen als we in Parijs zijn. Een mooi excuus om de stad van de liefde weer eens op te zoeken.

Zaterdag 6 september.

Vandaag gaan we op pad met Dylia, zij laat ons al het moois van Buchara zien. We nemen eerst een taxi naar het verste punt van de route en lopen vandaar langs alle bezienswaardigheden terug naar het centrum van Buchara. Ook in Buchara weer vele madrasah, moskeeën, paleizen en tombes. Een aantal verzameld in een oude, ommuurde citadel. Dylia verteld ons weer veel over de geschiedenis en het valt op dat waar in Khiva vooral de heersers uit het Mongoolse rijk een grote rol hebben gespeeld, zijn het hier de heersers uit het Perzische rijk. En waar Khiva nog een kleine, ommuurde stad is, is Buchara vele male groter, niet meer ommuurd en we lopen dan ook vele kilometers van het ene naar het andere mooie gebouw. Wel steeds zoveel mogelijk in de schaduw, want ook hier gaat de temperatuur inmiddels richting de 40 graden. We vragen aan Dylia hoe het hier in de zomer is en daar is ze heel kort en krachtig in; afschuwelijk;-) De gevoelstemperatuur kan dan oplopen tot boven de 50 graden, terwijl het stroomnet de vraag niet altijd aan kan en er dus niet altijd airco beschikbaar is. Ze verteld ook dat er wel steeds meer toeristen komen in juli en augustus, met name uit Italië en Spanje, maar dat het echt niet fijn is om hier dan te zijn. Wij zijn vooral benieuwd hoe het hier juist in de winter is, met de mooie, koude maar zonnige winterse dagen… Na 5 uur wandelen en vele foto’s verder komen we aan op het eindpunt van onze route, zeggen Dylia gedag en gaan op zoek naar een lekker koel restaurant om wat te lunchen. De rest van de middag houden we weer siesta en zoeken we de foto’s uit die we hebben gemaakt. Met zoveel prachtige gebouwen, blauwe tegeltje en net zulke blauwe luchten is bijna elke foto wel raak. Wanneer de zon ondergaat en de temperatuur naar een aangename 28 graden zakt, wandelen we nog even lekker door de stad, kijken we hoe mooi de gebouwen er ’s avonds uit zien als ze prachtig verlicht zijn en uiteindelijk vinden we een heel leuk openlucht restaurant aan een plein waar een jonge violiste staat te spelen. Een mooie plek voor een hapje en een drankje en terwijl we ondertussen genieten van het leven op straat wat aan ons voorbij gaat.

Zondag7 september

Zondag rustdag en daar zijn we wel aan toe na een week lang onderweg te zijn. Tijd om even de was te doen, de tassen weer een beetje te herorganiseren, lekker te lezen en een filmpje te kijken. En tussendoor struinen we nog wat door de stad, shoppen wat en genieten van een heerlijke uitgebreide zondag lunch in een waar paleisje…even niet reizen, maar vakantie vieren;-)

Maandag 8 september

En vandaag is het tijd om door te reizen naar de volgende karavaanstad, Samarkand. De grootste van de drie steden die wij hier bezoeken en het is niet zo raar dat dit de grootste stad is. De Oude Zijde route had meerdere routes van oost naar west, allen met ook verschillende aftakkingen richting Mongolie in het noorden tot aan Iran en India in het zuiden. Maar elke route passeerde Samarkand. Wij reizen dit stuk met de Afrosiyob, de hogesnelheidstrein tussen Buchara en Samarkand. Tijden zijn veranderd en ontwikkeling heeft niet stil gestaan. In 1 uur en 43 minuten zoeven wij 240 km dwars door de woestijn heen;-) Terwijl wij heerlijk koel zitten en ondertussen voorzien worden van drankjes en hapjes. En in Samarkand stappen we weer een andere wereld in. Waar in Khiva en Buchara de meeste bezienswaardigheden dicht bij elkaar lagen rond verschillende pleinen, is Samarkand een grote, moderne stad met meer dan een half miljoen inwoners en door de stad heen liggen de verschillende madrasah, moskeeën en tombes verspreid. En ’s avonds merken we ook gelijk de meer westerse invloeden als we over een grote boulevard richting een heerlijk westers restaurant lopen met de naam Boulevard Bistro and Bakery. We genieten dan ook van een fantastische maaltijd met Franse kaas, vers gebakken brood, zelfgemaakte ravioli en de meest heerlijke desserts. Ook de wijn is van een ander niveau, hoewel wel lokaal Oezbeeks, een mooie afdronk. We zijn nu al zeer gecharmeerd van Samarkand;-)

Dinsdag 9 september

Een nieuwe dag in een nieuwe stad en om 9 uur staan we weer klaar om op onderzoek uit te gaan. We nemen een taxi naar een observatorium net buiten het centrum en hier staat onze gids Charos klaar om ons vandaag mee op pad te nemen langs de hoogtepunten van Samarkand. Ook Charos is een leuke jonge dame met veel passie voor de geschiedenis van haar stad en land. Zij begint te vertellen over de astroloog Ulugh Beg, die hier in de eerste helft van de 15^e eeuw aan de basis heeft gestaan van het berekenen van de coördinaten naar aanleiding van de stand van de zon, de maan en de sterren. Dit deed hij met een hele grote sextant, die hij maakte in het observatorium. Aan de hand van de coördinaten van de sterren zouden de karavaanreizigers, legerleiders en zeevaarders zich beter kunnen oriënteren. Het is bijzonder als je er over nadenkt dat meer dan 6 eeuwen geleden geleerde al bezig waren met tijd, richting en het in kaart brengen van het heelal met alle sterren en planeten om zo ook in kaart te kunnen brengen hoe de wereld er echt uitzag. Niet plat maar rond dus….bleek uiteindelijk;-) Na dit zeer interessante stukje historie gaan we verder de stad in en bezoeken verschillende madrasah en moskeeën. De een nog mooier versiert dan de ander en het zijn vooral de azuurblauwe koepels die het stadsbeeld bepalen. Halverwege maken we een korte tussenstop op een van de bazaars waar we een verfrissend granaatappelsapje nemen. Later genieten we in een overdekte buitentuin van een heerlijke lunch met vers brood, bietensalade en gevulde dumplings met pompoen. Zo in het oogstseizoen zijn er zoveel verse groente, kruiden en fruit te verkrijgen, dat elke maaltijd hier een feestje is. Al komt Fred ook goed aan zijn trekken met vlees, want uiteindelijk is dat wel het belangrijkste onderdeel van elke maaltijd. Tijdens de lunch hebben we een prachtig gesprek met Charos over het leven hier in Oezbekistan en met name het leven van een jonge en sprankelende vrouw zoals zij. Ze is heel open over haar gearrangeerde huwelijk en de druk van familie en culturele normen en waarde. In alles horen we het respect voor haar partner en ergens toch ook de nieuwsgierigheid naar hoe het zou kunnen zijn als er liefde aan te pas zou komen. En terwijl Oezbekistan in heel rap tempo veranderd, is het voor jonge vrouwen dus nog steeds een worsteling tussen meer Oosterse waarden en Westerse normen. Charos had als jonge vrouw graag willen reizen, maar haar ouders vonden dat te gevaarlijk. Ze vertaalde dat heel mooi als; het was voor hen onbekend en daarmee wilde ze mij beschermen voor het gevaar wat zou kunnen zijn, zonder dat ze wisten hoe het echt is. Voor haar was een baan als gids in het toerisme toch een manier om in contact te komen met al die mensen die vanuit over de hele wereld naar Samarkand toe komen. En op deze manier kan zij toch een beetje wat van andere culturen mee krijgen. Na dit waardevolle gesprek gaan we verder naar de meest bezochte plek van Samarkand; het Registan. Een groot plein in het historisch hart van Samarkand, omringt door drie grote madrasah. Registan betekend ‘plein van zand’ omdat het ooit een zanderig marktplein was. Het is een enorm complex en ook hier zoveel verschillende geglazuurde tegeltjes in vele verschillende kleuren blauw. Het meest indrukwekkende is de Tilla Kari, wat werd gebouwd als moskee voor het vrijdaggebed. Het plafond van de koepel in de moskee is bedekt met kilo’s bladgoud en prachtig beschilderd. We kijken in alle rust rond, voor zo ver dat gaat met honderden toeristen om ons heen. Maar we genieten vooral van al het moois. Voor ons was dit toch wel een van de redenen waarom we langs de Zijde route wilde reizen en vooral Samarkand te bezoeken. En dat heeft ons zeker niet teleurgesteld! Als we de Registan verlaten nemen we afscheid van Charos en danken haar voor de hele mooie dag die we met haar hebben mogen beleven en zij bedankt ons nog met een heerlijk ijsje, omdat ook zij een inspirerende en fijne dag heeft gehad. Een pareltje als gids, een prachtig mens en een vrouw zoekende naar haar eigen identiteit. Zoals ook de andere vrouwelijke gidsen die we tot nu toe gehad hebben. Het doet mij in ieder geval beseffen hoe dankbaar ik mag zijn dat mijn wieg elders op de wereld heeft gestaan.

En na deze drie verschillende, maar allemaal prachtige historische steden gaan wij Oezbekistan bijna weer verlaten. Morgen vertrekken wij naar het Zeven meren district in Tajikistan om daar in de bergen heerlijk een paar dagen te gaan wandelen en de hitte van de woestijn en de steden achter ons te laten.

Liefs,

Fred [e-38] Petra